मुख्य सामग्रीवर वगळा

Science Aptitude Test

जगातला पहिला एक्स रे फोटो

२२ डिसेंबर १८९५, जर्मनीतील वूर्झबेर्ग विद्यापीठाच्या प्रयोगशाळेत एक ५० वर्षांचा, दाढीवाला, कुरळ्या केसांचा, म्हातारपणाकडे झुकलेला व्यक्ती फोटोग्राफिक प्लेटवर एका विशिष्ट किरणांचा काय परिणाम होतो हे शोधण्याचं काम करत होता, ते किरण त्यानेच दीड महिन्याआधी शोधून काढले होते अर्थात त्याला ते अनपेक्षितपणे सापडले होते. ते होते क्ष किरण किंवा एक्स रे आणि ती व्यक्ती होती आपलं अख्खं आयुष्य संशोधनासाठी खर्च केलेला, आपली सर्व संपत्ती राष्ट्राच्या नावे अर्पण करून एकही पेटंट न मिळवता कफल्लक अवस्थेत मेलेला विल्यम रंटजेन, भौतिकशास्त्राचा पाहिला नोबेल पारितोषिक विजेता.
कुठल्याही पदार्थाचा प्रदीप्ती गुणधर्म शोधण्यासाठी वापरल्या जाणाऱ्या क्रूक्स ट्यूब मधून अदभूत असे किरण पाहून रंटजेन खूपच उत्साही झाला होता आणि रात्रंदिवस तो या नवीन किरणांचे गुणधर्म शोधण्यात गुंतला. या किरणांना एक्स रे हे नावसुद्धा त्याने देवून टकले होते. हे सर्व करत असतांना त्याच्या जेवणाच्या वेळा चुकत असत कधी कधी तर दोन दोन दिवस बायकोला त्याचे तोंड दिसत नसत त्याच्या प्रकृतीची अशी आबाळ बघतांना ती कंटाळली होती, चिडत होती पण काही करू शकत नव्हती.
आज मात्र न रहावून ती त्याच्या प्रयोगशाळेत घुसली आणि अक्षरशः त्याच्यावर ओरडली, तु जेवायला येतोयस का मी रोजच्यासाखं एकटीनेच जेवावं?
एक मिनिट फक्त, तिथेच थांब आणि कशालाही हात लावू नको शांतपणे त्याने उत्तर दिले आणि एक फोटोग्राफिक प्लेट त्याने मशीनवर ठेवून त्यावर क्ष किरणांचा मारा केला. एवढे करूनही हा ऐकत नाही म्हटल्यावर मात्र तिचा पारा चढला आणि तिने त्याला धमकी दिली, जर तु आत्ता जेवायला आला नाही तर मी कुणाबरोबरही पळून जाईन. खरं तर हे त्याच्यासाठी काही नवीन नव्हतं. तो म्हणाला, खरचं, जा तू म्हणजे मला कामासाठी खूप वेळ मिळेल एवढे ऐकल्यावर ती त्याला मारायला धावली आणि अचानक तिचा हात त्या फोटोग्राफिक प्लेटवर पडलेला पाहून तो ओरडला, अगं ऐ, हे काय केलंस? काय झालंय म्हणून बघायला तिने मागे पाहिलं आणि आपला हात झटकन मागे ओढला. एक प्लेट वाया घालवलीस तू”, हे बोलत असतांना त्याने ती प्लेट हातात घेतली आणि,  “पण हे काय?म्हणत त्याने ती प्लेट समोर धरली तेव्हा त्याच्या आनंदाला पारावार उरला नाही.
त्याने ती प्लेट तिच्या समोर धरली आणि तिने तोंडात बोटे घातली, हा माझा हात काय?
नाही ही तुझ्या बोटांची हाडं, कुठल्याही फ्रॅक्चरशिवाय आपल्या शोधाचं महत्व ताबडतोब कळण्याएवढा रंटजेन नक्कीच हुशार होता.
तो जगातला पहिला एक्स रे फोटो होता.

टिप्पण्या

या ब्लॉगवरील लोकप्रिय पोस्ट

अपसूर्य स्थिती- व्हायरल मॅसेज आणि सत्य

सध्या सोशल मिडीयावर एक मॅसेज फिरत आहे ज्यामध्ये 23 जूनपासून 22 ऑगस्ट पर्यंत सूर्य पृथ्वीपासून सर्वात दूर असेल (अपहेलीऑन) आणि त्यामुळे खूप थंडी पडेल, लोकं आजारी पडू शकतात, तुमची प्रतिकारशक्ती वाढवा वैगरे वैगरे पण या मॅसेजमध्ये बऱ्याच गोष्टी चुकीच्या सांगितल्या आहे आणि त्या कशा व सत्य परिस्थिती काय आहे ते तपासून बघितले पाहिजे. अपसूर्य स्थिती (अपहेलीऑन) म्हणजे काय? पृथ्वी सूर्याभोवती लंबवर्तुळाकार कक्षेत फिरत असल्याने वर्षातील काही वेळा पृथ्वी सूर्याच्या जवळ तर काही वेळा सूर्यापासून लांब असते. साधारणपणे 3 जानेवारी या दिवशी सूर्य आणि पृथ्वी सर्वात जवळ असतात त्यावेळी त्यांच्यातील अंतर 14 कोटी 70 लाख किलोमीटर एवढे असते त्याला उपसूर्य स्थिती (पेरीहेलीऑन) असे म्हणतात तर साधारणपणे 4 जुलै या दिवशी सूर्य आणि पृथ्वी सर्वात दूर असतात त्यावेळी त्यांच्यातील अंतर 15 कोटी 20 लाख किलोमीटर एवढे असते त्याला अपसूर्य स्थिती (अपहेलीऑन) असे म्हणतात आणि हे दरवर्षी होणारी घटना आहे त्यामुळे यावर्षीच हे होत आहे किंवा यात काही विशेष आहे असे नाही. मॅसेजमधील चुकीच्या गोष्टी: पृथ्वीचे सूर्यापासूनचे अंतर 5 प्रकाशमिन...

नील्स बोर- जन्मदिवस- ७ ऑक्टोबर १८८५.

नील्स बोर हे एक डेन्मार्कचे भौतिकशास्त्रज्ञ होते ज्यांनी अणुसंरचना आणि पुंजवाद समजून घेण्यासाठी मूलभूत योगदान दिले, ज्यासाठी त्यांना १९२२ साली भौतिकशास्त्रातील नोबेल पारितोषिक मिळाले. बोर हे एक तत्त्वज्ञ आणि वैज्ञानिक संशोधनाचे प्रवर्तकही होते. संशोधन बोर यांनी अणूचे एक नवीन प्रारूप मांडले, ज्यात त्यांनी अणुकेंद्रकाभोवती फिरणारे इलेक्ट्रॉन हे एकाच नव्हे तर अनेक कक्षांतून फिरतात आणि प्रत्येक कक्षेसाठी ठराविक ऊर्जापातळी असते. ज्या इलेक्ट्रॉनची ऊर्जा जास्त तो केंद्रकापासून लांबच्या कक्षेमध्ये तर ज्या इलेक्ट्रॉनची ऊर्जा कमी तो केंद्रकाजवळच्या कक्षेमध्ये. या कक्षांची ऊर्जापातळी मात्र स्थिर असते आणि एखाद्या इलेक्ट्रॉनला ठराविक ऊर्जा मिळाली की तो बाहेरच्या कक्षेत ऊडी मारतो किंवा त्याची ठराविक ऊर्जा कमी झाली की आतल्या कक्षेत उडी मारतो.  घरातील गॅसच्या शेगडीच्या निळ्या ज्योतीमध्ये मिठाचे (सोडिअम क्लोराइडचे) कण टाकल्यावर  त्या क्षणी त्या जागी पिवळी ठिणगी दिसते. पाण्यात  सोडिअम धातूचा तुकडा टाकला असता तो पेटून  पिवळी ज्योत दिसते. रस्त्यावरील सोडिअम व्हेपर  दिव्यांमधूनही त्...

मिलेटसचा थेल्स

इसवी सनाच्या पाचव्या सहाव्या शतकात एका वर्षी ग्रीसमधील अथेन्स शहराच्या सुमारे तीनशे किलोमीटर अंतरावरील मिलेटस या शहरात एक अजब घटना घडली होती. त्या वर्षी जोरदार पाऊस झाल्याने खूप मोठ्या प्रमाणावर ऑलिव्हचे उत्पादन  झाले होते. या फळांपासून तेल निघत असल्याने व ते घरगुती वापरात येत असल्याने त्या प्रदेशात तेलघाणींचा  व्यवसाय प्रचलित होता. या वर्षी शेतकरी खूप आनंदात होते, खूप वर्षांनंतर एवढे पीक आले आणि आता फक्त तेल काढून ते बाजारात न्यायचे होते. तेल काढण्यासाठी जेव्हा ते आपले आपले उत्पादन घेऊन घाणींच्या मालकांकडे गेले तेव्हा हताशपणे सर्व मालकांनी त्यांना थेल्सकडे जायला सांगितले. थेल्स हा मिलेटस शहरातील स्वतःच्या ज्ञानाचा व्यवहारात उपयोग करून घेणारा प्रसिद्ध व्यक्ती होता. हिवाळ्यातच आपल्या निसर्ग निरीक्षणाने या वर्षीच्या पर्जन्याचा कयास त्याने बांधला आणि मिलेटस शहरातील सर्व तेलघाणी त्याने खूप कमी किमतीत भाडेतत्वावर विकत घेतल्या. आता मालकांना घाणींच्या वापरासाठी तो म्हणेल त्या किमतीला त्या परत घ्याव्या लागणार होत्या आणि यातून थेल्सला बराच पैसा मिळणार होता.   (या थेल्सबद्...