पहिला पाऊस पडला की वातावरणात एक वेगळाच, मातीचा सुगंध दरवळतो. उन्हाळ्यात तापलेल्या जमिनीवर पावसाचे पहिले थेंब पडले की अचानक येणारा हा वास अनेकांना खूप आवडतो. पण कधी तुम्ही विचार केला आहे का— पावसाला स्वतःचा वास असतो का? आणि जर पावसाच्या पाण्याला वास नसतो, तर मग हा सुगंध येतो तरी कुठून? चला, या रंजक प्रश्नाचे विज्ञान समजून घेऊया! पावसाच्या पाण्याला वास असतो का? शुद्ध पाण्याला स्वतःचा विशिष्ट वास नसतो. त्यामुळे आपण अनुभवतो तो “पावसाचा वास” प्रत्यक्षात पावसाच्या पाण्याचा वास नसतो. हा सुगंध मुख्यतः माती, वनस्पती आणि वातावरणातील काही रासायनिक पदार्थांमुळे निर्माण होतो. या सुगंधाला शास्त्रीय भाषेत पेट्रिकोर (Petrichor) असे म्हणतात.  पेट्रिकोर म्हणजे काय? Petrichor हा शब्द दोन ग्रीक शब्दांपासून तयार झाला आहे— Petra म्हणजे दगड आणि Ichor म्हणजे देवांच्या शरीरातून वाहणारा द्रव, अशी ग्रीक पुराणातील कल्पना. पावसाच्या आधी जमिनीवर कोरडेपणा असताना वनस्पती आणि मातीमध्ये काही विशिष्ट पदार्थ साचत जातात. पाऊस पडल्यावर हे पदार्थ हवेत मिसळतात आणि आपल्याला परिचित असलेला ओल्या मातीचा सुगंध जाणवतो. य...

Ignite Your Curiosity. Explore Science. Prove Your Potential! Vidnyankatta proudly presents the Curiosity Science Exam , an online science competition specially designed for students who are curious about Science and want to explore scientific concepts beyond routine learning. The examination will be conducted in two exciting rounds , giving participants an opportunity to demonstrate their scientific knowledge, curiosity, logical thinking and communication skills. 🔬 Round 1 – Online Screening Test Mode: Online Medium: English & Marathi Date: 22nd December Time: 7:00 PM to 8:00 PM Total Marks: 60 Questions: 60 Multiple Choice Questions (MCQs) Duration: 60 Minutes The Screening Test will assess students' understanding of Science, scientific reasoning, observation and application of concepts. 🧠 Round 2 – Online Interview Students shortlisted from the Screening Test will be invited for the Online Interview Round . Mode: Online Medium: English & Marathi Dates: 25th D...

आपली पृथ्वी सपाट आहे की गोल या प्रश्नाचे उत्तर आज आपण अगदी सहजपणे देऊ शकतो कारण आपण अंतराळातून पृथ्वीचे काढलेले फोटो आज आपल्याकडे आहे, पण पूर्वीच्या काळी हे एवढं सोपं नक्कीच नव्हतं. त्यांच्याकडे कोणतीही आधुनिक साधनं किंवा साहित्य नव्हतं तरी पण त्यांची निरीक्षणं आणि वैज्ञानिक प्रयोग करण्याचं कसब मात्र उत्तम होतं. चला तर मग कसं त्यांनी या प्रश्नाचं उत्तर मिळवलं ते जाणून घेऊया आजच्या गोष्टीतून पृथ्वीचा आकार गोल आहे हे लक्षात येण्यासाठी पृथ्वीच्या पृष्ठभागापासून कमीत कमी 35000 फूट उंचीवरून निरीक्षण करणे आवश्यक आहे किंवा समुद्रप्रवासाने गोलाकार पृथ्वीला प्रदक्षिणा घालून परत त्याठिकाणी येणे आवश्यक आहे. प्राचीन काळी एवढ्या उंचीवर पोहचण्याचे अज्ञात तंत्रज्ञान आणि समुद्र प्रवासाची भीती यामुळे आपल्या सभोवतालीचे जग हे सपाट आणि स्थिर असल्याचा समज निर्माण झाला. सूर्य आणि चंद्राचे पृथ्वीभोवती फिरतांना दिसणे यामुळे हा समज आणखी दृढ होत गेला. प्राचीन ग्रीक लोकांना मात्र पृथ्वी गोलाकार आहे याबद्दल कुठलीही शंका नव्हती याचे कारण त्यांनी केलेली निरीक्षणे, त्यांना असलेलं विज्ञान आणि गणिताचं ज्ञान हे होतं....

सध्या सोशल मिडीयावर एक मॅसेज फिरत आहे ज्यामध्ये 23 जूनपासून 22 ऑगस्ट पर्यंत सूर्य पृथ्वीपासून सर्वात दूर असेल (अपहेलीऑन) आणि त्यामुळे खूप थंडी पडेल, लोकं आजारी पडू शकतात, तुमची प्रतिकारशक्ती वाढवा वैगरे वैगरे पण या मॅसेजमध्ये बऱ्याच गोष्टी चुकीच्या सांगितल्या आहे आणि त्या कशा व सत्य परिस्थिती काय आहे ते तपासून बघितले पाहिजे. अपसूर्य स्थिती (अपहेलीऑन) म्हणजे काय? पृथ्वी सूर्याभोवती लंबवर्तुळाकार कक्षेत फिरत असल्याने वर्षातील काही वेळा पृथ्वी सूर्याच्या जवळ तर काही वेळा सूर्यापासून लांब असते. साधारणपणे 3 जानेवारी या दिवशी सूर्य आणि पृथ्वी सर्वात जवळ असतात त्यावेळी त्यांच्यातील अंतर 14 कोटी 70 लाख किलोमीटर एवढे असते त्याला उपसूर्य स्थिती (पेरीहेलीऑन) असे म्हणतात तर साधारणपणे 4 जुलै या दिवशी सूर्य आणि पृथ्वी सर्वात दूर असतात त्यावेळी त्यांच्यातील अंतर 15 कोटी 20 लाख किलोमीटर एवढे असते त्याला अपसूर्य स्थिती (अपहेलीऑन) असे म्हणतात आणि हे दरवर्षी होणारी घटना आहे त्यामुळे यावर्षीच हे होत आहे किंवा यात काही विशेष आहे असे नाही. मॅसेजमधील चुकीच्या गोष्टी: पृथ्वीचे सूर्यापासूनचे अंतर 5 प्रकाशमिन...

एकेकाळी बहुतेक सर्वजण मानत असे की पृथ्वी या विश्वाच्या केंद्रस्थानी असून इतर सर्व ग्रह आणि तारे पृथ्वीभोवती फिरतात. सोळाव्या शतकाच्या सुरुवातीला या मान्यतेला धक्का देणारी एक हस्तपुस्तिका पोलंडमध्ये जन्मलेल्या मिकोलाज कोपर्निक ज्याला आपण आज निकोलस कोपर्निकस म्हणून ओळखतो याने स्वतः लिहून आपल्या मित्रांना वाटली. या हस्तपुस्तिकेत त्याने विश्वाची रचना मांडली ज्यामध्ये सूर्य हा विश्वाच्या केंद्रस्थानी तर इतर ग्रह आणि तारे सूर्याभोवती फिरतात. ही रचना पूर्णपणे बरोबर नसली तरी खागोलांच्या गतीबद्दल मानवाची समज वाढवण्यासाठी पुढील शास्त्रज्ञांसाठी ही पुस्तिका महत्वाची संदर्भ ठरली. चर्चला मात्र ही भूमिका मान्य नव्हती कारण चर्चच्या मते पृथ्वी आणि मानव सर्व विश्वात श्रेष्ठ आहे त्यामुळे सर्व विश्व हे पृथ्वीभोवतीच फिरलं पाहिजे. या हस्तपुस्तिकेतील रचना आणि स्वतः केलेली निरीक्षणे या आधारावर गॅलिलिओ आयुष्यभर चर्चसोबत भांडू शकला पण चर्चने कोपर्निकसला नेहमी खोटेच ठरवले. त्याच्या मृत्युनंतर कितीतरी वर्षांनी गॅलिलिओचे म्हणणे चर्चने सुद्धा मान्य केले की "कोपर्निकसच बरोबर आहे" आज 24 मे, निकोलस कोप...